Testament - jak napisać żeby był ważny i kiedy można go podważyć?

Polacy coraz częściej sporządzają testamenty - i słusznie. Bez testamentu majątkiem rozrządza ustawa, która nie zawsze odpowiada naszym życiowym ustaleniom. Jako adwokat od spraw spadkowych w Inowrocławiu pomagam zarówno przy sporządzaniu testamentów, jak i w sprawach o ich ważność i wykonanie.

Rodzaje testamentów - który wybrać?

Polskie prawo rozróżnia testamenty zwykłe (sporządzane w zwykłych okolicznościach) i szczególne (dokonywane w wyjątkowych sytuacjach). W praktyce najczęściej spotykamy:

• Testament odręczny (holograficzny) - napisany w całości własnoręcznie, opatrzony datą i podpisem. Nie wymaga notariusza ani świadków. Prosty i bezpłatny, ale łatwiejszy do zakwestionowania.
• Testament notarialny - sporządzony przez notariusza w formie aktu notarialnego. Najtrudniejszy do podważenia. Kosztuje, ale daje pełną pewność prawną.
• Testament allograficzny - oświadczenie woli złożone ustnie wobec urzędnika (wójt, burmistrz, starosta) przy dwóch świadkach. Rzadko stosowany w praktyce.

Warunki ważności testamentu

Aby testament był prawnie skuteczny, muszą być spełnione następujące warunki:

• Zdolność testowania - testator musi mieć ukończone 18 lat i nie być ubezwłasnowolniony całkowicie
• Świadomość i swoboda decyzji - testament sporządzony w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji jest nieważny (ciężka choroba, zaburzenia psychiczne, środki odurzające)
• Forma - zachowanie wymogów formalnych dla wybranego rodzaju testamentu
• Osobiste sporządzenie - testament nie może być sporządzony przez przedstawiciela ani pełnomocnika
• Brak wad oświadczenia woli - błąd co do treści, groźba, podstęp

Co można zapisać w testamencie?

Testament może zawierać różne rozrządzenia:

• Powołanie do spadku - wskazanie kto dziedziczy cały majątek lub jego część ułamkową
• Zapis zwykły - zobowiązanie spadkobiercy do spełnienia świadczenia na rzecz osoby trzeciej
• Zapis windykacyjny - wskazanie że konkretny przedmiot (nieruchomość, samochód) przechodzi na oznaczoną osobę z chwilą otwarcia spadku
• Polecenie - nakazanie spadkobiercy wykonania oznaczonego działania (np. zachowania rodzinnych pamiątek)
• Wydziedziczenie - pozbawienie prawa do zachowku

Wydziedziczenie - kiedy i jak to zrobić?

Wydziedziczenie to pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku. Można go dokonać wyłącznie w testamencie i wyłącznie z powodów wskazanych w kodeksie cywilnym:

• postępowanie wbrew zasadom współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy
• dopuszczenie się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności spadkodawcy albo jednej z bliskich mu osób
• nieuzasadnione, stałe i nachalnie uchylanie się od spełnienia obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy

Przyczyna wydziedziczenia musi być wyraźnie wskazana w testamencie. Sam zapis "wydziedziczam syna" bez podania przyczyny jest nieskuteczny.

Kiedy można podważyć testament?

Osoby poszkodowane nieważnością testamentu mogą żądać stwierdzenia jego nieważności. Najczęstsze podstawy to:

• Brak świadomości lub swobody - testament sporządzony przez osobę z otępieniem, demencją, w stanie psychiatrycznym wyłączającym świadome działanie. Wymaga zazwyczaj opinii biegłego psychiatry.
• Błąd - testator działał pod wpływem błędnego przekonania co do osoby lub treści rozrządzenia
• Groźba - testament sporządzony pod przymusem lub groźbą
• Wady formalne - brak daty, podpisu, nadruk komputerowy zamiast ręcznego pisma

Powództwo o stwierdzenie nieważności testamentu wytacza się w ciągu 3 lat od dowiedzenia się o przyczynie nieważności, nie później niż po upływie 10 lat od otwarcia spadku.

Jak i gdzie przechowywać testament?

Najważniejsze jest żeby testament został znaleziony po śmierci. Warto:

• przechowywać go w miejscu, o którym wiedzą zaufane osoby
• zarejestrować w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT) - bezpłatna rejestracja umożliwia szybkie odnalezienie po śmierci
• pamiętać że zniszczenie testamentu jest równoznaczne z jego odwołaniem